Jadid matbuotida yangi usul maktablari ko‘pincha taraqqiyot va ma’rifat timsoli sifatida tasvirlangan. Biroq bu maktablarni tashkil etish va ularning faoliyatini yo‘lga qo‘yish amalda oson kechmagan. Malakali muallimlar kam, mablag‘ cheklangan, darsliklar esa qimmat yoki topilishi qiyin edi. Ba’zi maktablar muallimlarning uyida faoliyat yuritgan, ayrimlari esa homiylarning yordami to‘xtashi bilan yopilgan. “Yangi usul” deb atalgan har bir maktab ham bir xil darajada sifatli ta’lim bera olmagan.

Muammolardan yana biri muallimlarning pedagogik tayyorgarligi bilan bog‘liq edi. Maxsus tayyorgarlikka ega bo‘lmagan o‘qituvchi yangi darslikdan foydalansa-da, darsni eski usulda olib borishi mumkin edi. Demak, islohotning muvaffaqiyati faqat yangi kitoblar, partalar, doska yoki globusga emas, avvalo muallimning bilimi va mahoratiga bog‘liq bo‘lgan. Shuning uchun jadidlar vaqt o‘tishi bilan muallimlarni tayyorlash, umumiy o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va o‘qituvchilarni birlashtiruvchi tashkilotlar tuzishga ko‘proq e’tibor qarata boshladilar. 1917-yilda Turkistonda muallimlar qurultoyini o‘tkazish va o‘qituvchilar kurslarini tashkil etishga qaratilgan sa’y-harakatlar ham ana shu ehtiyojning natijasi edi.

Shunga qaramay, jadid maktabiga ilk bor kirgan zamondosh uchun u yerdagi muhitning o‘zi katta yangilik bo‘lib ko‘ringan. Qator qilib qo‘yilgan partalar, devordagi xarita, doska yonida darsni tushuntirayotgan muallim va bir vaqtda topshiriq bajarayotgan bolalar ta’limga mutlaqo yangi munosabat shakllanayotganidan darak berardi.

Bu shunchaki maktab jihozlarining almashishi emas edi. Yangi usul maktabida bola faqat tinglovchi bo‘lib qolmay, mustaqil o‘qiydigan, yozadigan va mashq bajaradigan o‘quvchiga aylandi. Kitob endi faqat matn saqlanadigan buyum emas, amaliy ta’lim vositasi sifatida ham qo‘llanila boshlandi. Muallimning vazifasi matnni o‘qib berish bilangina cheklanmay, darsni rejalashtirish, mavzuni tushuntirish va o‘quvchining bilimini tekshirishni ham qamrab oldi. Maktab esa diniy savod berish bilan birga bolani zamonaviy hayotga tayyorlaydigan muassasa sifatida ko‘rila boshladi.

Shu sababli jadid maktablari atrofidagi bahs faqat harflarni qanday o‘rgatish masalasi bilan cheklanmagan. Bu, aslida, kelajak avlod qanday bilim va dunyoqarashga ega bo‘lishi kerakligi haqidagi bahs edi.

Albatta, “usuli jadid” Turkiston ta’limini bir zumda va butunlay o‘zgartirib yuborgan yagona tizim bo‘lmagan. Yangi maktablarning soni, sifati va dasturlari hududlarga qarab farqlangan. Ular eski maktablarni darhol siqib chiqarmagan, balki uzoq vaqt davomida ular bilan yonma-yon faoliyat yuritgan.

Biroq jadidlarning tarixiy xizmati savod tushunchasini kengaytirganida edi. Endi savodli bo‘lish faqat tanish diniy matnni o‘qiy olishni emas, yangi matnni tushunish, mustaqil yozish, hisoblash, xaritadan foydalanish va dunyoda sodir bo‘layotgan voqealarni kuzatishni ham anglatardi.

Parta, doska, dars jadvali, xarita va yangi alifbo ortida katta bir g‘oya turardi - jamiyatni o‘zgartirish uchun, avvalo, maktabni o‘zgartirish kerak.

Jadidlar ta’limni faqat insonning shaxsiy fazilati emas, balki xalq kelajagini belgilovchi ijtimoiy kuch sifatida ko‘rdilar. Shu ma’noda “usuli jadid” oddiy o‘qitish usulidan ko‘ra kengroq hodisa - Turkiston tarixida yangicha tafakkur shakllanishining muhim bosqichi bo‘ldi.