Jadid maktablarida nimalar o‘qitilgan?

05.08.2026 13:01
1498

Yangi maktablarning dasturi bir xil bo‘lmagan, ammo ularda odatda quyidagi yo‘nalishlar uchragan:

Savod va yozuv. O‘quvchilar tovush usuli orqali harflarni o‘rganib, so‘z va gaplarni o‘qish hamda yozishga o‘tganlar.

Hisob. Kundalik savdo, o‘lchov, pul va xo‘jalik hayotida kerak bo‘ladigan arifmetik bilimlar berilgan.

Geografiya. Xarita va globus yordamida shaharlar, mamlakatlar, qit’alar, daryolar va dengizlar haqida tushuncha shakllantirilgan.

Tarix. Dastlab islom tarixi katta o‘rin egallagan. Keyinchalik Turkiston va umumiy tarixga oid bilimlar ham paydo bo‘lgan. Ilk jadid maktablarida bugungi ma’nodagi etnik milliy tarixdan ko‘ra musulmon jamiyati tarixi ustun bo‘lganini tadqiqotchilar alohida qayd etadilar.

Diniy bilimlar. Qur’on o‘qish, e’tiqod asoslari, ibodat va axloq o‘rgatilgan. Yangilik shundaki, darslar xalq tushunadigan turkiy yoki tojik tilidagi sodda qo‘llanmalar yordamida olib borildi. Maqsad diniy qoidani faqat yodlatish emas, uning mazmunini ham tushuntirish edi.

Odob va tarbiya. Mehnatsevarlik, poklik, rostgo‘ylik, ota-ona hurmati, vaqtni qadrlash va jamiyat oldidagi mas’uliyat darsliklarning muhim mavzulariga aylandi.

Ayrim maktablarda tabiatshunoslik, rus tili yoki boshqa zamonaviy fanlar ham o‘qitilgan. Ammo buni barcha jadid maktablari uchun umumiy holat deb bo‘lmaydi. Muallimlarning bilim darajasi, mablag‘ va darsliklarning mavjudligi dasturga bevosita ta’sir qilgan.

 

Ijtimoiy tarmoqlarda ulashing
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish